गलिच्छ राजकारणाच्या पलीकडे उभी सामाजिक चळवळ” – निवडणूक काळात तृप्ती देसाई यांच्या विधानाचा अर्थ
सध्या देशभरात निवडणुकांचे वारे वाहत आहेत. आरोप-प्रत्यारोप, वैयक्तिक टीका, जाती-धर्माचे राजकारण, सोशल मीडियावर चाललेली ट्रोलिंग आणि खोट्या बातम्यांचा मारा—या सगळ्यात राजकारण अधिकाधिक गलिच्छ होत चालल्याची भावना सामान्य नागरिकांमध्ये वाढत आहे. अशा वातावरणात “मी कोणत्याही पक्षात नाही, याचं मला मोठं समाधान आहे” असं ठामपणे सांगणं हे धाडसाचं आहे. सामाजिक कार्यकर्त्या तृप्ती देसाई यांचं हे विधान सध्याच्या राजकीय परिस्थितीवर नेमकं बोट ठेवणारं ठरतं.
निवडणूक राजकारण : विचारांपेक्षा सत्तेला प्राधान्य
निवडणुका म्हणजे लोकशाहीचा उत्सव असायला हवा. पण वास्तवात हा उत्सव अनेकदा संघर्ष, द्वेष आणि अफवांचा अड्डा बनतो. विकास, शिक्षण, आरोग्य, महिला सुरक्षा, शेतकरी प्रश्न यांसारखे मूलभूत मुद्दे बाजूला पडतात आणि जागा घेतात ती व्यक्तिगत आरोप, जुन्या वक्तव्यांची क्लिप्स आणि भावनिक भडकावू भाषणे.
या गलिच्छ राजकारणात सामान्य माणूस गोंधळतो. “कोण योग्य, कोण अयोग्य?” हा प्रश्न सुटण्याऐवजी अधिक गुंतागुंतीचा होतो. अशा वेळी कोणत्याही पक्षाशी बांधील न राहता समाजासाठी काम करणाऱ्या चळवळींचं महत्त्व अधोरेखित होतं.
सामाजिक चळवळ म्हणजे काय?
सामाजिक चळवळ ही केवळ आंदोलन नसते. ती समाजात बदल घडवण्याची प्रक्रिया असते. कायदे बदलवणे, रूढी-परंपरांना प्रश्न विचारणे, वंचितांचा आवाज बुलंद करणे—हे सगळं सामाजिक चळवळींच्या माध्यमातून घडतं.
राजकारणात सत्ता बदलते, सरकार येतात-जातात. पण सामाजिक चळवळींचा प्रभाव दीर्घकालीन असतो. स्त्री हक्क, दलित हक्क, पर्यावरण संरक्षण, अंधश्रद्धा निर्मूलन—या सगळ्या क्षेत्रांत चळवळींनीच समाजाला दिशा दिली आहे.
“कोणत्याही पक्षात नाही” — ही भूमिका का महत्त्वाची?
एखाद्या पक्षाशी बांधील असल्यानंतर अनेकदा सत्य बोलण्यावर मर्यादा येतात. “आपला पक्ष चुकीचा असला तरी उघडपणे बोलायचं नाही” अशी मानसिकता तयार होते. याउलट, कोणत्याही पक्षात नसलेली व्यक्ती सत्ताधाऱ्यांनाही प्रश्न विचारू शकते आणि विरोधकांनाही आरसा दाखवू शकते.
तृप्ती देसाई यांचं विधान याच स्वातंत्र्याचं प्रतीक आहे. पक्षनिरपेक्ष राहून समाजाच्या बाजूने उभं राहणं हे आजच्या काळात दुर्मिळ होत चाललं आहे.
सोशल मीडियाचा प्रभाव आणि चळवळी
आज सोशल मीडिया हा राजकारणाचा सर्वात मोठा रणांगण बनला आहे. ट्रेंड्स, हॅशटॅग्स, व्हायरल व्हिडिओ—यांच्या जोरावर मतं तयार केली जात आहेत. पण याच सोशल मीडियाचा वापर सामाजिक चळवळींसाठीही प्रभावीपणे होऊ शकतो.
एक प्रामाणिक प्रश्न, एक ठाम भूमिका, एक सत्य घटना—योग्य पद्धतीने मांडली तर लाखो लोकांपर्यंत पोहोचू शकते. त्यामुळेच पक्षीय प्रचारापेक्षा सामाजिक मुद्द्यांवर आधारित कंटेंट लोक जास्त शेअर करताना दिसतात.
हा काळ “समजून घेण्याचा” का आहे?
निवडणूक काळ हा फक्त मतदानाचा नसतो, तर विचार करण्याचाही असतो. कोणते मुद्दे आपल्यासाठी महत्त्वाचे आहेत? आपण भावनांवर मत देतोय की वास्तवावर? आपण व्यक्ती पाहतोय की विचार?
तृप्ती देसाई म्हणतात तसं, हा काळ सामाजिक चळवळी किती श्रेष्ठ आहेत हे समजून घेण्याचा आहे. कारण चळवळी कोणाला सत्तेत बसवण्यासाठी नसतात, तर समाजाला जागं करण्यासाठी असतात.
सामान्य नागरिकाची भूमिका
प्रत्येक नागरिकाने राजकीय पक्षाचा अंधसमर्थक होण्याची गरज नाही. प्रश्न विचारणारा नागरिक होणं जास्त महत्त्वाचं आहे. मतदान करणे हा अधिकार आहेच, पण त्याआधी माहिती घेणे, तुलना करणे आणि विवेकबुद्धीने निर्णय घेणे हेही तितकेच आवश्यक आहे.
सामाजिक चळवळी आपल्याला हेच शिकवतात—“प्रश्न विचारा, विचार करा आणि अन्यायाविरुद्ध उभे रहा.”
निष्कर्ष
सध्याच्या गलिच्छ राजकारणात अडकण्यापेक्षा समाजहिताला प्राधान्य देणं ही काळाची गरज आहे. सत्ता ही तात्पुरती असते, पण सामाजिक बदल कायमस्वरूपी असतो. त्यामुळेच कोणत्याही पक्षात नसूनही समाजासाठी झटणाऱ्या चळवळी आज अधिक विश्वासार्ह वाटतात.
तृप्ती देसाई यांचं विधान हे केवळ वैयक्तिक मत नसून, सध्याच्या राजकीय परिस्थितीवर केलेलं एक महत्त्वाचं निरीक्षण आहे. राजकारणाच्या पलीकडे पाहण्याची दृष्टी समाजाला पुढे नेऊ शकते—आणि कदाचित हाच खरा बदलाचा मार्ग आहे.