प्रस्तावना
महाराष्ट्राच्या राजकारणात एखादं विधान केवळ शब्दांपुरतं मर्यादित राहत नाही, तर ते संपूर्ण राजकीय संघर्षाचं प्रतीक बनतं. “एकनाथ शिंदे हे जयचंद झाले नसते, तर भाजपच्या १०० पिढ्या उतरल्या असत्या तरी मुंबईवर भाजपचा झेंडा फडकला नसता” हे विधानही त्याच स्वरूपाचं आहे.
हे वाक्य केवळ टीका नाही, तर महाराष्ट्रातील सत्तांतर, फूट, निष्ठा, राजकीय संधीसाधूपणा आणि मुंबईवरील वर्चस्वाच्या लढाईचं सार सांगतं.
या विधानातून शिवसेनेतील फूट, भाजप-शिवसेना संबंध, मुंबई महापालिकेचं राजकारण आणि मराठी अस्मितेचा प्रश्न एकाच वेळी पुढे येतो.
विधानाचा थेट अर्थ
या विधानात तीन ठळक मुद्दे आहेत:
- एकनाथ शिंदेंवर “जयचंद” होण्याचा आरोप
- भाजप स्वतःच्या ताकदीवर मुंबई जिंकू शकत नाही असा दावा
- मुंबई हे महाराष्ट्राच्या राजकारणाचं केंद्र आहे हे अप्रत्यक्ष मान्यकरण
हे विधान भावनिक असलं तरी त्यामागे राजकीय गणित आणि वास्तव दडलेलं आहे.
“जयचंद” हा शब्द इतका तीव्र का?
भारतीय राजकीय भाषेत “जयचंद” हा शब्द वापरणं म्हणजे:
- स्वपक्षाशी गद्दारी
- वैयक्तिक फायद्यासाठी ऐतिहासिक नुकसान
- शत्रूला आतून मदत
इतिहासात जयचंदाचं उदाहरण पराभवाचं आणि विश्वासघाताचं प्रतीक मानलं जातं.
एकनाथ शिंदेंना या प्रतिमेशी जोडणं म्हणजे त्यांच्यावर फक्त राजकीय नव्हे, तर नैतिक आरोप करणं.
एकनाथ शिंदेंची भूमिका : फूट की राजकीय क्रांती?
एकनाथ शिंदेंनी केलेला उठाव काही लोकांच्या मते:
- “बंड”
- “गद्दारी”
- “सत्तेसाठीचा सौदा”
तर त्यांच्या समर्थकांच्या मते:
- “हिंदुत्व वाचवण्यासाठीचा संघर्ष”
- “अन्यायाविरोधात बंड”
- “खऱ्या शिवसेनेचं पुनरुज्जीवन”
मात्र वास्तव हे आहे की या फूटीनंतर:
- शिवसेना विभागली
- मराठी मतांचं ध्रुवीकरण कमकुवत झालं
- भाजपला सत्तेचा थेट मार्ग खुला झाला
यामुळेच हे विधान केवळ भावनिक न राहता रणनीतिक सत्याकडे बोट दाखवतं.
भाजप आणि मुंबई : नेहमीच कठीण गणित
मुंबई ही भाजपसाठी नेहमीच कठीण रणांगण राहिली आहे.
इतिहास पाहिला तर:
- मुंबई महानगरपालिका दशकानुदशकं शिवसेनेचा बालेकिल्ला
- मराठी मतदार + स्थानिक संघटन = शिवसेनेची ताकद
- भाजपला स्वतंत्र बहुमत कधीच मिळालं नाही
भाजपची ताकद:
- राज्य व केंद्र पातळीवर
- संघटनात्मक शिस्त
- आर्थिक व मीडिया प्रभाव
पण मुंबईत:
- स्थानिक प्रश्न
- मराठी अस्मिता
- शिवसेनेचा भावनिक वारसा
हे घटक भाजपसाठी नेहमी अडथळा ठरले.
शिवसेना फूटीनंतरच समीकरण बदललं
एकनाथ शिंदेंच्या बंडानंतर:
- शिवसेनेची मूळ ताकद तुटली
- कार्यकर्ते गोंधळले
- मतदार संभ्रमात पडले
याच क्षणी भाजपला:
- प्रशासनिक नियंत्रण
- राजकीय संधी
- मुंबईत पाय रोवण्याची जागा मिळाली.
म्हणूनच हे विधान म्हणतं की जर ही फूट झाली नसती, तर भाजप कितीही प्रयत्न केला असता तरी मुंबई सहज जिंकता आली नसती.
“१०० पिढ्या उतरल्या असत्या” — अतिशयोक्ती की राजकीय वास्तव?
राजकारणात अतिशयोक्ती ही एक शैली असते.
पण या वाक्यातील अतिशयोक्तीचा अर्थ असा आहे की:
- भाजपची निवडणूक यंत्रणा कितीही मजबूत असली
- केंद्रातील सत्ता कितीही प्रभावी असली
- आर्थिक ताकद कितीही मोठी असली
तरीही स्थानिक राजकारणात भावनिक नातं आणि संघटनात्मक पकड अधिक महत्त्वाची असते.
मुंबईत ते नातं शिवसेनेकडे होतं—जे फूटीनंतर तुटलं.
मुंबई : फक्त शहर नाही, सत्ता केंद्र
मुंबई म्हणजे:
- महाराष्ट्राची आर्थिक राजधानी
- मीडिया, उद्योग, बॉलीवूड
- प्रतीकात्मक सत्ता
जो मुंबई जिंकतो:
- तो राज्याच्या राजकारणावर प्रभाव टाकतो
- राष्ट्रीय पातळीवर संदेश देतो
म्हणूनच मुंबईवर भाजपचा झेंडा फडकणं हे फक्त स्थानिक यश नसून, राजकीय वर्चस्वाचं चिन्ह आहे.
या विधानाचा उद्देश काय?
हे विधान तीन स्तरांवर काम करतं:
1️⃣ शिंदे गटावर दबाव
- “तुम्ही नसता तर हे घडलंच नसतं”
- इतिहासात नकारात्मक नोंद राहील असा इशारा
2️⃣ भाजपच्या स्वयंपूर्णतेवर प्रश्न
- “तुम्ही स्वतःहून नाही, तर फूट वापरून जिंकता”
- नैतिक अधिष्ठानाला आव्हान
3️⃣ शिवसैनिक व मराठी मतदारांना आवाहन
- “फुटीमुळे काय गमावलं ते लक्षात ठेवा”
- भावनिक एकजूट पुन्हा जागी करणं
राजकारणात नैतिकता असते का?
हा प्रश्न या विधानामुळे पुन्हा ऐरणीवर येतो.
राजकारणात:
- सत्ता मिळवणं महत्त्वाचं की
- पद्धत महत्त्वाची?
एकनाथ शिंदेंनी सत्ता मिळवली, पण:
- त्यासाठी पक्ष फोडला
- जुनी निष्ठा तुटली
यालाच विरोधक “जयचंद” म्हणतात.
मतदार काय विचार करतो?
मतदारासाठी प्रश्न साधा असतो:
- माझं रोजचं आयुष्य सुधारतंय का?
- शहर, राज्य नीट चालतंय का?
पण मुंबईसारख्या शहरात:
- अस्मिता
- इतिहास
- भावनिक नातं
हे घटक अजूनही महत्त्वाचे आहेत.
म्हणूनच अशा विधानांना जनतेत प्रतिसाद मिळतो.
पुढील निवडणुकांवर परिणाम
हे विधान सूचित करतं की:
- आगामी मुंबई महापालिका निवडणूक ही केवळ स्थानिक नसेल
- ती “फूट विरुद्ध निष्ठा” या मुद्द्यावर लढवली जाईल
शिवसेनेचे दोन्ही गट:
- कोण “खरा वारस” हे सिद्ध करण्याच्या प्रयत्नात
भाजप: - प्रशासकीय ताकद आणि सत्ता वापरण्याच्या भूमिकेत
निष्कर्ष
“एकनाथ शिंदे हे जयचंद झाले नसते, तर भाजपच्या १०० पिढ्या उतरल्या असत्या तरी मुंबईवर भाजपचा झेंडा फडकला नसता” हे विधान:
- केवळ एक आरोप नाही
- केवळ एक राजकीय टोमणा नाही
- तर महाराष्ट्राच्या अलीकडच्या राजकीय इतिहासाचं संक्षिप्त विश्लेषण आहे
हे विधान सांगतं की:
सत्ता कधी कधी बाहेरून नाही, तर आतून मिळते.
आणि म्हणूनच मुंबईची लढाई ही:
- फक्त निवडणुकीची नाही
- ती निष्ठा, फूट आणि इतिहासाची आहे.